Колькасьць беларускіх студэнтаў, якія вучацца за мяжой, рэкордная, — прафэсар Дунаеў
04.09.2019
Віталь Цыганкоў, Радыё Свабода

Колькасьць беларускіх студэнтаў, якія вучацца за мяжой, рэкордная, — прафэсар Дунаеў

Прафэсар Уладзімер Дунаеў, сябра грамадзкага Балёнскага камітэту, тлумачыць, што савецкага засталося ў беларускай вышэйшай адукацыі, заяўляе, што сацыяльнай справядлівасьці ў гэтай сфэры ўсё меней, і паведамляе, што за мяжой колькасьць беларускіх студэнтаў прыблізна роўная колькасьці расейскіх.

Як толькі ў адукацыі зьяўляецца прагрэсіўны трэнд — гучыць вокрык зьверху

— Калі ацаніць стан сёньняшняй беларускай вышэйшай адукацыі, дынаміку разьвіцьця за апошнія гады — то яна знаходзіцца ў стагнацыі, разьвіваецца ці дэградуе?

— У цэлым маё ўражаньне такое, што сытуацыя дастаткова сумная. Беларуская вышэйшая адукацыя не прагрэсуе. І трэба мець на ўвазе, што, нават захоўваючы нейкі ўзровень, на фоне глябальнай агульнай адукацыйнай рэвалюцыі мы выглядаем надзвычай кансэрватыўнымі. Беларуская адукацыйная стратэгія цалкам няўцямная.

1
Уладзимер Дунаеў. Фота: Радыё Свабода

— Гэты кансэрватызм, пра які вы кажаце, абапіраецца на кансэрватызм удзельнікаў адукацыйнага працэсу ў Беларусі — ці гэта загад зьверху, ад палітычнага кіраўніцтва?

— Тут карціна даволі стракатая. Безумоўна, ёсьць элемэнты кансэрватызму, уласьцівыя самой сыстэме адукацыі. Балёнскі працэс — гэта такая «інтэрвэнцыя» звонку, якая падштурхоўвае беларускую сыстэму адукацыі да рэформаў.

Зь іншага боку, ёсьць палітычныя «інтэрвэнцыі» з боку беларускага кіраўніцтва, якія блытаюць і прыводзяць у стан паралічу нашу сыстэму адукацыі і, у прыватнасьці, Міністэрства адукацыі. Як толькі ў нас зьяўляецца нейкі сучасны міжнародны трэнд, дык адразу гучыць вокрык зьверху. Пры гэтым ён не заўсёды разумны, і часта ягоная матывацыя незразумелая. У выніку прагрэсіўны працэс тармозіцца, набывае пачварныя формы. Таму я магу толькі паспачуваць Міністэрству адукацыі, якое круціцца, як вужака на патэльні. Бо, з аднаго боку, трэба выконваць тыя абавязаньні, якія ўзяла на сябе Беларусь у рамках Балёнскага працэсу. А зь іншага — выконваць тыя інструкцыі палітычнай улады, якія носяць несыстэмны, выпадковы, эмацыйны і часам дэструктыўны характар.

— Якія канкрэтныя праблемы на сёньня найбольш спрыяюць адставаньню беларускай адукацыі ад усясьветных узораў?

— На жаль, у нас няма ўцямнай стратэгіі разьвіцьця вышэйшай адукацыі. Міністэрства ў свой час нарадзіла пэўны канцэптуальны дакумэнт — нават насуперак таму, што ў яго няма на гэта паўнамоцтваў. Гэта выключнае права прэзыдэнта Беларусі. Але ён ніякіх канцэптуальных стратэгіяў не прапаноўвае, таму Міністэрства прапанавала сваю.

Аднак гэтая стратэгія кансэрватыўная і не адказвае на тыя выклікі, якія стаяць перад сыстэмай адукацыі. Нам неабходная канцэпцыя, якая была б вынікам сур’ёзнага экспэртнага аналізу і публічнага грамадзкага абмеркаваньня.

Наша сыстэма адукацыі дагэтуль існуе ў адрыве ад патрабаваньняў рынку працы. Ёсьць эўрапейскія мэханізмы, якія мы павінны былі ўвесьці. Але гэты працэс ідзе вельмі марудна, і на сёньня Беларусь — адзіная краіна, якая не рэфармавала сваю сыстэму прафэсійных кваліфікацыяў. Мы жывём яшчэ ў савецкай эпосе.

Існуе сур’ёзнае пытаньне, зьвязанае з сацыяльным вымярэньнем вышэйшай адукацыі. Наш нацыянальны лідэр БДУ ганарыцца тым, што трапляе ў розныя рэйтынгі. Там ёсьць адзін паказьнік, які зьяўляецца фундамэнтальным і аб’ектыўным. Дык вось, індэкс цытаваньня БДУ 1–1,5 працэнта. Але Тартускі ўнівэрсытэт мае 18 працэнтаў, а лідэр, Гарвард, — 99,8 працэнта.

Часам ідзе проста замазваньне праблемы, як гэта адбываецца з цэнтралізаваным тэставаньнем. Мы бачым, што якасьць сярэдняй адукацыі вельмі нізкая. Мы бачым гэта — і замест таго, каб падвышаць гэтую якасьць, мы паніжаем плянку патрабаваньняў цэнтралізаванага тэставаньня. Каб усім здавалася, што ў нас усё ў парадку.

У цэлым наша вышэйшая адукацыя становіцца менш даступнай

— Чым вы тлумачыце кансэрватыўную пазыцыю ўладаў што да адукацыйных рэформаў? Я разумею, калі ўлада не дапускае палітычных ці нават эканамічных рэформаў — бо яны могуць пагражаць яе стабільнасьці і ўстойлівасьці. Але чаму ідзе непрыманьне новых павеваў у адукацыі?

— Вельмі шмат прычынаў, у тым ліку і эканамічных. У цэлым наша вышэйшая адукацыя становіцца менш даступнай, у тым ліку для ўразьлівых групаў насельніцтва. Нібыта гэта пярэчыць палітыцы ўлады, зьвязанай з сацыяльнай справядлівасьцю. Дык гэтай сацыяльнай справядлівасьці ў вышэйшай адукацыі ўсё менш, доля выпускнікоў сельскіх школаў сярод студэнтаў скарачаецца. Зьмяншаецца доля інвалідаў сярод студэнтаў, і гэтак далей.

Па ўсім відаць, што ўся сацыяльная дэмагогія наконт роўнасьці траціць сэнс на фоне эканамічных праблем. Мы бачым, як скарачаецца фінансаваньне вышэйшай адукацыі: за апошнія 5 гадоў — працэнтаў на 40. У разьліку на аднаго студэнта затраты кансалідаванага бюджэту зьменшыліся з 2300 эўра ў год да 1700. Сярэдняе значэньне па Эўропе — 7000 эўра.

Чым менш грошай, тым менш даступная будзе адукацыя і тым ніжэйшая — якасьць. Безь фінансаваньня адукацыі разьлічваць, што нешта зьменіцца, вельмі цяжка. Але ўлада за кошт адукацыі вырашае нейкія іншыя праблемы. Якая мы ІТ-краіна, калі якасьць чалавечага капіталу з году ў год будзе пагаршацца?

— У сувязі з гэтымі працэсамі беларускія студэнты ўсё больш абіраюць іншыя краіны. Як выглядаюць гэтыя лічбы?

— У Беларусі колькасьць студэнтаў, якая навучаюцца за мяжой, проста рэкордная. Па-першае, у нас скарачаецца ўвогуле студэнцкі кантынгент: было 420 тысяч, цяпер 266. Але доля студэнтаў, якія навучаюцца за мяжой, — каля 10 працэнтаў. Гэта больш, чым у іншых краінах. Цяпер гэта каля 24 тысяч. Ёсьць статыстыка UNESCO, яна трошкі спазьняецца па гадах, але ўласнай беларускай статыстыкі тут няма.

Почему отправлять молодежь учиться за границу полезно для страны

Можна параўнаць: беларускіх студэнтаў, якія навучаюцца за мяжой, прыблізна гэтулькі ж, як расейскіх. Уявіце сабе! Пры тым, што насельніцтва Расеі ў 15 разоў большае. Гэта кажа пра тое, што беларускія студэнты вельмі нацэленыя на атрыманьне адукацыі за мяжой. І як толькі ў Беларусі ўзьнікаюць неспрыяльныя сацыяльныя ці палітычныя ўмовы — ідзе скачок цікавасьці да адукацыі за мяжой.

Доўгі час у гэтым сэнсе дамінавала Расея — каля 70 працэнтаў беларускіх студэнтаў, што вучыліся за мяжой, выбіралі Расею. Але апошнім часам актыўна расьце доля Польшчы, і доля Расеі скарачаецца да 60 працэнтаў і менш.

Сытуацыю, я думаю, яшчэ больш абвострыць «закон аб адтэрміноўках», адукацыя за мяжой яўна стане яшчэ больш прывабнай. Сама інтэрнацыяналізацыя адукацыі не нясе ў сабе нічога кепскага. Але ў Беларусі праблема ў тым, што тыя, хто зьяжджае навучацца за мяжой, ня вельмі імкнуцца вяртацца назад, ня вельмі імкнуцца вяртаць здабыты імі інтэрнацыянальны досьвед на Радзіму.

Экcперты: Нынешняя система подготовки кадров полностью провалилась

Последнее в рубрике